Doorheen de voorbije podcasts heb ik het er al vaker over gehad dat wij, ondanks het feit dat we veel organisch materiaal in onze bodem hebben, toch vaak snel last hebben van droogte. Zeker in lange droge periodes, die we vroeger makkelijker konden overbruggen, lijkt het alsof we de laatste jaren meer problemen hebben om water vast te houden en het uit de diepte naar boven te brengen.

Heeft dat met extreme weersomstandigheden te maken of met een probleem met onze bodem? Ik heb het daar enkele podcasts geleden ook al over gehad en verteld dat we een test gingen uitvoeren op een bed om te kijken of we dat proces konden verbeteren of omdraaien. Mijn bevindingen en plannen daarover wil ik graag hier uit de doeken doen.

Lange droogte

Zoals gezegd lijkt onze bodem het niet optimaal te doen in droge periodes. Als het veel regent, wordt het water snel opgenomen; we hebben nooit natte bodems. Als het af en toe regent, houdt de grond voldoende water vast en groeit alles heel goed. Afgelopen jaar was bijvoorbeeld een recorddroog jaar, maar we hebben betrekkelijk weinig last gehad. We hebben een paar keer water gegeven, maar zeker niet vaak.

Maar de jaren daarvoor, als het echt lang droog was over een periode van een jaar, hadden we toch behoorlijk wat last. Ik heb gemerkt tijdens mijn jaar bij de bodempioniers dat het ook anders kan: een bodem die voldoende organisch materiaal bevat, waar planten goed groeien én die water goed vasthoudt.

Bodempioniers

Waarom dat bij ons niet het geval was, heb ik ontdekt samen met de bodempioniers. Toen ze langskwamen, hebben we bodemstalen bekeken en in de grond gegraven. Daaruit bleek dat onze bovenste laag heel los en rul is en te weinig structuur bevat.

Het lijkt meer op pure compost dan op humusrijke bosgrond of aarde waarin je planten gaat telen. Op zich is dat niet slecht: er zitten veel voedingsstoffen in en het water wordt goed opgenomen. Maar dit heeft zelfs een term in de bodemkunde: een ‘opgeblazen bodem’ of puffy soil.

Dat betekent eigenlijk dat we een beetje doorgeslagen zijn in de hoeveelheid organische stof in de bovenste laag. De verhouding tussen organisch materiaal en echte aarde (leem-, klei- en zanddeeltjes) is niet meer correct. Je krijgt een heel losse structuur, meer potgrond dan bodem. Eens dat droog is, neemt het zeer moeilijk water op. Je krijgt een waterafstotend effect en door de luchtigheid werkt de capillaire werking niet goed, waardoor de bodem moeilijk water kan opzuigen vanuit dieper gelegen lagen.

Evenwicht

Om dat te herstellen, moet je het evenwicht terugbrengen en meer klei- en leemdeeltjes toedienen. Je moet dat klei-humuscomplex proberen te herstellen; echt die ‘lijm’ tussen de deeltjes terugkrijgen zodat er een stevigere structuur ontstaat.

Dat is makkelijk gezegd, maar hoe doe je dat? De eenvoudigste manier is ongetwijfeld om alles goed door te spitten en die onderste fractie echte bodem naar boven te halen en te mengen. Maar aangezien we jarenlang niet gespit hebben en overvloedig hebben gemulcht, is die organische laag zo dik dat we bijna twee spaden diep zouden moeten spitten. Dan vernietig je heel veel bodemleven en zet je jezelf jaren terug. Dat lijkt mij dus geen goede optie, tenzij andere manieren geen resultaat opleveren.

Logisch?

Een andere logische optie die ik gevonden heb, is bentoniet toevoegen. Dat is een kleimineraal dat men in zanderige gronden gebruikt om water beter vast te houden en dat klei-humuscomplex op te bouwen. Het wordt ook gebruikt om vijvers af te dichten omdat het een dichte laag vormt als er water op komt. Het is dus een materiaal dat al veel gebruikt wordt in de tuin en makkelijk verkrijgbaar is.

Door bentoniet toe te voegen, zorg je voor extra lijm tussen de deeltjes, zodat die vastplakken aan de organische stof en stevige aggregaten vormen. Je moet wel behoorlijk wat toevoegen. Omdat enkel kleimineralen toevoegen misschien te weinig is, ben ik geneigd om ook lavameel of lavagruis te gebruiken.

Lavameel werkt sneller en mengt makkelijker. Ik heb beslist om naast bentoniet een vergelijkbare hoeveelheid lavameel toe te voegen om direct naar die structuurverbetering te gaan en de organische fractie wat extra te verdunnen.

Hoeveelheden

Wat betreft de hoeveelheden: ik heb geleerd dat men voor een eerste bodemverbetering zo’n 350 à 400 gram per vierkante meter aanraadt. Ik ga voor zowel bentoniet als lava die hoeveelheid aanhouden, dus samen 800 gram per vierkante meter. Dit ga ik verspreiden en licht inwerken zodat de vermenging kan beginnen.

Extra factor

Is dat voldoende? Ik denk het niet. Ik ben ervan overtuigd dat je ook het bodemleven moet stimuleren, bijvoorbeeld door het inzaaien van groenbemesters. Je hebt soorten die heel diep de grond in gaan en de bodem openbreken. Dat is belangrijk, want we zagen een duidelijke overgang tussen het organisch materiaal en de gewone bodem.

Planten stopten met wortelen aan de onderkant van die organische laag, terwijl ze in de laag daaronder veel makkelijker water zouden vinden. Als je werkt met groenbemesters die diep wortelen en die laag openbreken, zullen andere planten sneller geneigd zijn door die organische laag te groeien. Daarnaast zijn bodembedekkers die de bovenste laag intensief koloniseren en vastleggen belangrijk voor extra structuuropbouw.

Een criterium voor mij is dat de groenbemesters kapotvriezen in de winter. Als ze overleven, zit je in het voorjaar met een probleem: ofwel moet je alles uittrekken (waarbij je voordelen verliest), ofwel inwerken (wat ook niet ideaal is). De keuze is dan beperkter. Ik kwam uit op een mengeling van een zevental soorten. Hoe groter de diversiteit, hoe beter de impact.

De basis

De basis is Japanse haver. Dat is een grassoort die niet winterhard is en volledig afsterft. Hij wortelt redelijk diep en heeft een heel fijn vertakt wortelstelsel, waardoor de bodem goed vastgehouden wordt. Dit zorgt voor een rullere grond met meer aggregaten, versterkt door het lavameel en de bentoniet.

Voor de diepte gebruik ik bijvoorbeeld gele mosterd, die makkelijk kapotvriest. Ik gebruik ongeveer 40-50% Japanse haver om de toplaag te binden. Daarnaast gele mosterd voor de diepe penwortel , serradella en lupine voor diepe beworteling , Alexandrijnse klaver (vriest ook kapot en wortelt zowel diep als oppervlakkig) , boekweit (start snel en dekt de bodem af) en phacelia (breekt de toplaag open).

Voorjaar of zomer?

Ik ga dit mengen en uitstrooien rond begin augustus. Mijn oorspronkelijke plan was het voorjaar, maar daar zijn nadelen aan. Als ze lang staan, worden ze houtig, wat in het voorjaar lastig is. Bovendien merken planten in het najaar dat het koeler wordt en gaan ze sneller diep wortelen op zoek naar voedingsstoffen, in plaats van te focussen op bovengrondse groei.

In het voorjaar geven ze meer aandacht aan bloem en zaad, waardoor het ondergrondse gedeelte minder ontwikkelt. Daarom kies ik voor augustus.

Om de bodem tot die tijd bedekt te houden zonder extra mulch, zaai ik in het voorjaar phacelia. Die maakt veel bloemen voor bestuivers, wortelt fijn en kan ik makkelijk maaien om daarna de andere mengeling te zaaien.

Experimenteren

Oorspronkelijk wilde ik experimenteren met verschillende zones op één bed: een stuk niets doen, een stuk alleen lava, een stuk alleen bentoniet, enzovoort. Maar achteraf gezien is dat absurd. Een bed waar je niets op doet, heb je al genoeg in de rest van de tuin. Ik denk dat je best alles ineens kunt doen. Het heeft weinig nut om alleen lavameel te doen zonder bentoniet, want je hebt die klei nodig voor het complex en de lava voor de structuur. En de groenbemesters heb je nodig om het bodemleven te activeren. Daarom pas ik alles ineens toe op het volledige bed.

Conclusie

Ik heb één bed van 10m² gereserveerd voor dit experiment. In april ga ik 400 gram lavameel en 400 gram bentoniet per vierkante meter verspreiden. Dat is in totaal 5 kg bentoniet en 5 kg lavameel. Dit werk ik oppervlakkig in. Daarna zaai ik zo snel mogelijk phacelia. Eind juli of begin augustus maai ik de phacelia af en zaai ik het complexe mengsel van groenbemesters. Die laat ik in de winter kapotvriezen.

In het voorjaar van 2027 gaan we dan kijken of de bodem steviger is en of de wortelgroei anders is. We zullen zien of er een merkbaar verschil is naar water geven toe en het overleven in droge periodes.

Ik vermoed dat één jaar te weinig gaat zijn en dat er nog een tweede gift bentoniet nodig zal zijn. Hopelijk hebben we positieve resultaten in 2027, maar misschien moeten we wachten tot 2028 voor een definitieve verbetering.

Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!

Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin