Doorheen de voorbije podcasts heb ik het er al vaker over gehad dat wij, ondanks het feit dat we veel organisch materiaal in onze bodem hebben, toch vaak snel last hebben van droogte. Zeker in lange droge periodes, die we vroeger makkelijker konden overbruggen, lijkt het alsof we de laatste jaren meer problemen hebben om water vast te houden en het uit de diepte naar boven te brengen.
Heeft dat met extreme weersomstandigheden te maken of met een probleem met onze bodem? Ik heb het daar enkele podcasts geleden ook al over gehad en verteld dat we een test gingen uitvoeren op een bed om te kijken of we dat proces konden verbeteren of omdraaien. Mijn bevindingen en plannen daarover wil ik graag hier uit de doeken doen.
Lange droogte
Zoals gezegd lijkt onze bodem het niet optimaal te doen in droge periodes. Als het veel regent, wordt het water snel opgenomen; we hebben nooit natte bodems. Als het af en toe regent, houdt de grond voldoende water vast en groeit alles heel goed. Afgelopen jaar was bijvoorbeeld een recorddroog jaar, maar we hebben betrekkelijk weinig last gehad. We hebben een paar keer water gegeven, maar zeker niet vaak.
Maar de jaren daarvoor, als het echt lang droog was over een periode van een jaar, hadden we toch behoorlijk wat last. Ik heb gemerkt tijdens mijn jaar bij de bodempioniers dat het ook anders kan: een bodem die voldoende organisch materiaal bevat, waar planten goed groeien én die water goed vasthoudt.
Bodempioniers
Waarom dat bij ons niet het geval was, heb ik ontdekt samen met de bodempioniers. Toen ze langskwamen, hebben we bodemstalen bekeken en in de grond gegraven. Daaruit bleek dat onze bovenste laag heel los en rul is en te weinig structuur bevat.
Het lijkt meer op pure compost dan op humusrijke bosgrond of aarde waarin je planten gaat telen. Op zich is dat niet slecht: er zitten veel voedingsstoffen in en het water wordt goed opgenomen. Maar dit heeft zelfs een term in de bodemkunde: een ‘opgeblazen bodem’ of puffy soil.
Dat betekent eigenlijk dat we een beetje doorgeslagen zijn in de hoeveelheid organische stof in de bovenste laag. De verhouding tussen organisch materiaal en echte aarde (leem-, klei- en zanddeeltjes) is niet meer correct. Je krijgt een heel losse structuur, meer potgrond dan bodem. Eens dat droog is, neemt het zeer moeilijk water op. Je krijgt een waterafstotend effect en door de luchtigheid werkt de capillaire werking niet goed, waardoor de bodem moeilijk water kan opzuigen vanuit dieper gelegen lagen.
Evenwicht
Om dat te herstellen, moet je het evenwicht terugbrengen en meer klei- en leemdeeltjes toedienen. Je moet dat klei-humuscomplex proberen te herstellen; echt die ‘lijm’ tussen de deeltjes terugkrijgen zodat er een stevigere structuur ontstaat.
Dat is makkelijk gezegd, maar hoe doe je dat? De eenvoudigste manier is ongetwijfeld om alles goed door te spitten en die onderste fractie echte bodem naar boven te halen en te mengen. Maar aangezien we jarenlang niet gespit hebben en overvloedig hebben gemulcht, is die organische laag zo dik dat we bijna twee spaden diep zouden moeten spitten. Dan vernietig je heel veel bodemleven en zet je jezelf jaren terug. Dat lijkt mij dus geen goede optie, tenzij andere manieren geen resultaat opleveren.
Logisch?
Een andere logische optie die ik gevonden heb, is bentoniet toevoegen. Dat is een kleimineraal dat men in zanderige gronden gebruikt om water beter vast te houden en dat klei-humuscomplex op te bouwen. Het wordt ook gebruikt om vijvers af te dichten omdat het een dichte laag vormt als er water op komt. Het is dus een materiaal dat al veel gebruikt wordt in de tuin en makkelijk verkrijgbaar is.
Door bentoniet toe te voegen, zorg je voor extra lijm tussen de deeltjes, zodat die vastplakken aan de organische stof en stevige aggregaten vormen. Je moet wel behoorlijk wat toevoegen. Omdat enkel kleimineralen toevoegen misschien te weinig is, ben ik geneigd om ook lavameel of lavagruis te gebruiken.
Lavameel werkt sneller en mengt makkelijker. Ik heb beslist om naast bentoniet een vergelijkbare hoeveelheid lavameel toe te voegen om direct naar die structuurverbetering te gaan en de organische fractie wat extra te verdunnen.
Hoeveelheden
Wat betreft de hoeveelheden: ik heb geleerd dat men voor een eerste bodemverbetering zo’n 350 à 400 gram per vierkante meter aanraadt. Ik ga voor zowel bentoniet als lava die hoeveelheid aanhouden, dus samen 800 gram per vierkante meter. Dit ga ik verspreiden en licht inwerken zodat de vermenging kan beginnen.
Extra factor
Is dat voldoende? Ik denk het niet. Ik ben ervan overtuigd dat je ook het bodemleven moet stimuleren, bijvoorbeeld door het inzaaien van groenbemesters. Je hebt soorten die heel diep de grond in gaan en de bodem openbreken. Dat is belangrijk, want we zagen een duidelijke overgang tussen het organisch materiaal en de gewone bodem.
Planten stopten met wortelen aan de onderkant van die organische laag, terwijl ze in de laag daaronder veel makkelijker water zouden vinden. Als je werkt met groenbemesters die diep wortelen en die laag openbreken, zullen andere planten sneller geneigd zijn door die organische laag te groeien. Daarnaast zijn bodembedekkers die de bovenste laag intensief koloniseren en vastleggen belangrijk voor extra structuuropbouw.
Een criterium voor mij is dat de groenbemesters kapotvriezen in de winter. Als ze overleven, zit je in het voorjaar met een probleem: ofwel moet je alles uittrekken (waarbij je voordelen verliest), ofwel inwerken (wat ook niet ideaal is). De keuze is dan beperkter. Ik kwam uit op een mengeling van een zevental soorten. Hoe groter de diversiteit, hoe beter de impact.
De basis
De basis is Japanse haver. Dat is een grassoort die niet winterhard is en volledig afsterft. Hij wortelt redelijk diep en heeft een heel fijn vertakt wortelstelsel, waardoor de bodem goed vastgehouden wordt. Dit zorgt voor een rullere grond met meer aggregaten, versterkt door het lavameel en de bentoniet.
Voor de diepte gebruik ik bijvoorbeeld gele mosterd, die makkelijk kapotvriest. Ik gebruik ongeveer 40-50% Japanse haver om de toplaag te binden. Daarnaast gele mosterd voor de diepe penwortel , serradella en lupine voor diepe beworteling , Alexandrijnse klaver (vriest ook kapot en wortelt zowel diep als oppervlakkig) , boekweit (start snel en dekt de bodem af) en phacelia (breekt de toplaag open).
Voorjaar of zomer?
Ik ga dit mengen en uitstrooien rond begin augustus. Mijn oorspronkelijke plan was het voorjaar, maar daar zijn nadelen aan. Als ze lang staan, worden ze houtig, wat in het voorjaar lastig is. Bovendien merken planten in het najaar dat het koeler wordt en gaan ze sneller diep wortelen op zoek naar voedingsstoffen, in plaats van te focussen op bovengrondse groei.
In het voorjaar geven ze meer aandacht aan bloem en zaad, waardoor het ondergrondse gedeelte minder ontwikkelt. Daarom kies ik voor augustus.
Om de bodem tot die tijd bedekt te houden zonder extra mulch, zaai ik in het voorjaar phacelia. Die maakt veel bloemen voor bestuivers, wortelt fijn en kan ik makkelijk maaien om daarna de andere mengeling te zaaien.
Experimenteren
Oorspronkelijk wilde ik experimenteren met verschillende zones op één bed: een stuk niets doen, een stuk alleen lava, een stuk alleen bentoniet, enzovoort. Maar achteraf gezien is dat absurd. Een bed waar je niets op doet, heb je al genoeg in de rest van de tuin. Ik denk dat je best alles ineens kunt doen. Het heeft weinig nut om alleen lavameel te doen zonder bentoniet, want je hebt die klei nodig voor het complex en de lava voor de structuur. En de groenbemesters heb je nodig om het bodemleven te activeren. Daarom pas ik alles ineens toe op het volledige bed.
Conclusie
Ik heb één bed van 10m² gereserveerd voor dit experiment. In april ga ik 400 gram lavameel en 400 gram bentoniet per vierkante meter verspreiden. Dat is in totaal 5 kg bentoniet en 5 kg lavameel. Dit werk ik oppervlakkig in. Daarna zaai ik zo snel mogelijk phacelia. Eind juli of begin augustus maai ik de phacelia af en zaai ik het complexe mengsel van groenbemesters. Die laat ik in de winter kapotvriezen.
In het voorjaar van 2027 gaan we dan kijken of de bodem steviger is en of de wortelgroei anders is. We zullen zien of er een merkbaar verschil is naar water geven toe en het overleven in droge periodes.
Ik vermoed dat één jaar te weinig gaat zijn en dat er nog een tweede gift bentoniet nodig zal zijn. Hopelijk hebben we positieve resultaten in 2027, maar misschien moeten we wachten tot 2028 voor een definitieve verbetering.
Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!
Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin
Kun je ook niet eens als experiment een klein stuk omspitten zonder extra toegift (maar met groenbemesters)? Ik geloof heilig in de oerkracht van de natuur en dat het bodemleven zichzelf sneller herstelt dan we ons voorstellen. Zo gebeurd het in de natuur ook door bvb everzwijnen en omgevallen bomen. Het zou mooi zijn om het verschil te zien tussen beide stukken na een jaar.
Aan de achterkant van het bed is een stuk van 1.5m wat niet echt een eiland is en ik er niet bijgerekend had. Ik zal dat stuk omspitten zonder extra toegift en kijken hoe dit zich gedraagt naar volgend jaar toe in verhouding met de rest van het bed. Bedankt voor de tip!
Ik ga dat ook doen Frank, lava deed ik al, ik strooi er betoniet bij, maar doe niet de groenbemesters, of op 1 bed, omdat ik graag ook groente wil…
Ik had erg veel last van de droogte afgelopen jaar, ondanks mijn dikke laag mulch.
Ik lees dat het afsterft, de groenbemesters, ik zal dat gaan doen in sepember..
Fijn al jouw infornatie en ontwikkelingen en nieuwe inzichten! Dank je wel.
Hoef je op dat bed verder niet te mulchen in het najaar/ winter?Winter rogge wortelt ook diep, zou dat ook kunnen?
Dat bed is in principe gemulcht met de groenbemesters die erop staan en afsterven door de vorst. Ik wel geen winterharde soorten zetten omdat ik in het voorjaar wil planten en zonder te moeten spitten of wieden.
Wat vind je van gecomposteerde hakselhout in te werken, werk toch ook als een spons. Of van je leemgrond wat toevoegen?
Houtig materiaal inwerken doe ik niet graag. Bodembewerking probeer ik te vermijden, en houtig materiaal inwerken geeft ook lange problemen met stilstof tekorten.
Heb je al eens iets geschreven hoe je best hakselhout composteert, met in het midden een verluchtingsbuis er in, en regelmatig water geven? Misschien weet jij het beter hoe dat moet?
Ik ben van plan om dat binnenkort op te zetten en te kijken hoe dit juist in zijn werk gaat. Als ik het juist voor heb bedoel je een Johnson Su Bioreactor. Hier werk je voornamelijk met houtig materiaal dat je fijn maakt. Dit doe je in een ronde constructie met een buis in het midden en laat je minstens een jaar rusten. In principe heb je daarna een schimmelrijke compost die ideaal is om bodems mee te enten en te verbeteren. Zodra ik resultaat heb zal ik erover schrijven, maar dat zal nog minstens een jaartjes duren 🙂 .
Klopt Frank, dat bedoel ik!
Lichte humusrijke grond droogt heel snel uit zeker de bovenste teellaag. Het is toch de natuurkunde die gevolgd wordt. Verleden jaar hier in leuven zeer droog van maart tot oktober/november na een redelijk droge winter. Het grondwater peil is zeer laag hier ook door het vele opzuigen van drinkwater en vooral door brouwerij INBEV en andere firma’s die ongebreideld allemaal grondwater verslinden (denk veel goedkoper dan drinkwater). De grond in de bouwlaag moet voorzien worden door haar capilariteit van vocht voor wortels als we zelf geen water toedienen .Hoe lager het waterpeil hoe moeilijker dat gebeurt temeer daar er meer w<ater verdampt door de hevige zon dan er opstijgt. Hier bij mij on er niet zoveel water aan de grondgegeven worden want het verdween snel diep in de grond en zou eigenlijk constant moeten bewaterd worden wat voor een amateur tuinder niet haalbaar is.
hoi Bruyninckx Marc volgens Viktot Schauberger kan je diep grondwater op laten stijgen door bomen te poten.
Het plantendek verdampt veel water waardoor de bovenste bodemlagen koel gehouden worden. Het warme water wat dieper zit zal boven de koelere waterlaag willen komen. (boek; levend water van olof alexandersson)
mss kan je er wat mee gr arie.
(bij mij in de alblasserwaard zit het grondwater twee spaden diep)
dank je wel frank dat je jou leermomenten ook met ons wil delen.
ik dacht dat ik goed bezig was want in tien jaar tijd heb ik een verslempte bodem vol scheuren soort begraven onder een dikke laag compost.
Ook deze herfst weer zo’n 25 cm compost opgebracht, die eerst twee keer erg warm is geweest doordat ik de hoop ondersteboven en binnenstebuiten gekeerd heb maar op het bed zelf tot rust kan komen en verder mag composteren voordat ik er iets in poot.
mijn ego was ook opgeblazen door m’n potgrondje maar mijn buik dan weer niet door al dat gesjouw met organisch materiaal 😉
arie
Bentoniet toevoegen kan een kostbare zaak zijn, dwz als je bv die van Ecostyle kiest. Ik kreeg ooit een tip om Kattenkorrels van Sanicat te gebruiken. Kijk goed op het pak, en kies de variant 100% bentoniet (bv sanicat active white). Is circa 20% van de prijs, en werkt goed.
Ik heb zelf ooit (veel) teveel lavagruis toegevoegd resulterend in een keiharde bodem. Ga ik dit jaar wat mengen met zand door mollen naar de oppervlakte gebracht. Hopelijk wordt het dan weer beter bruikbaar.
Als je bentoniet toevoegt is dat geen oplossing! Het vocht word inderdaad langer vastgehouden in je bovenste laag, wat dus geen oplossing is voor het probleem!
Door de jaren heen is er een storende laag ontstaan, wat eigenlijk geen storende laag is maar eerder een met rust latende laag is geworden! Een bekend probleem bij no till of no dig garding!
Meer gebruik van diepe wortelende bodembedekkers of groenbemesters (bijv. lupine, wortelloze kool, peterselie)
Planten als paardenbloem, veldzuring, lupine, dijkon en sommige grassen kunnen makkelijk door hardere lagen breken en de bodem ‘losmaken’ voor andere planten.
Heb je ook een tip om de organische laag te voorkomen? Momenteel helpen de mollen wel hier, maar voor de rest ga ik zonder te verstoren ook die kant op, als ik jaren voort doe, toch? Ben pas 3 jaar bezig en zou graag bijtijds bijsturen