Afgelopen week kreeg ik een interessante vraag binnen over het gebruik van kalk: de zin en onzin ervan en hoe je dat nu juist moet toepassen. Omdat ik daar zelf jaren geleden ook mee bezig ben geweest, wil ik die vraag graag in deze podcast beantwoorden. De vraag luidde als volgt: “Alle boeren hier in de Alblasserwaard strooien jaarlijks kalk over hun grasland. Zou je eens iets kunnen vertellen over de zin en onzin van kalken? Ik krijg ook het advies om te strooien op mijn bodem van veen met een laag rivierklei, maar ik hoor ook dat kalk de bodem uitput. Ik heb al gehoord van uitmergelen.”.

Boerengezegde

Dat is inderdaad een heel interessant onderwerp, zeker omdat er in de landbouw vaak spanning zit tussen de boerenwijsheid van vroeger (“we doen wat we altijd gedaan hebben”) en wat er tegenwoordig in de bodemkunde ontdekt is. Het uitmergelen is een belangrijk punt waar een oud gezegde over bestaat, en daar zal ik mee beginnen om een idee te geven wat kalk doet.

Dat oude boerengezegde gaat als volgt: “Kalk maakt vaders rijk en zonen arm.”.

Daar komt de angst voor uitmergelen vandaan en er zit een kern van waarheid in. Kalk werkt als een katalysator; het verhoogt de pH in de bodem en stimuleert het bodemleven enorm. Bacteriën beginnen als een gek organisch materiaal te verteren, waarbij veel voedingsstoffen zoals stikstof vrijkomen. Hierdoor groeit het gewas hard en wordt de vader rijk. Maar als je kalk blijft strooien zonder het organisch materiaal aan te vullen met compost of dierlijke mest, verbruikt het bodemleven meer dan er wordt aangeboden. De bodemstructuur stort in, de grond verarmt en de zoon blijft generaties later achter met een dode, arme grond.

Voor boeren

Is er nu direct gevaar voor jouw tuin in de Alblasserwaard? Normaal gezien weten boeren goed hoe dat mechanisme werkt en brengen ze voldoende drijfmest terug op het land om de organische stof op peil te houden. Zolang je dat doet, blijft kalk een nuttige katalysator om organisch materiaal om te zetten. Maar in jouw tuin moet je oppassen. Je hebt geen groot domein met één gewas dat gigantisch veel voeding nodig heeft, en je gaat waarschijnlijk geen grote hoeveelheden drijfmest gebruiken.

Voor een grote diversiteit aan planten is het niet slim om de werkwijze van de boer één op één te kopiëren.

Calcium

Zeker de zware rivierklei in de Alblasserwaard is lastige grond. Als je daar nu een spade in steekt, plakt de grond er waarschijnlijk helemaal aan vast; in de zomer is het keihard en in de winter blijft er water op staan. Je wilt juist een kruimelige, rulle grond waarin je kunt werken en waarin plantenwortels zuurstof krijgen. Om dat te bereiken, kun je best calcium toevoegen.

Klei bestaat uit minuscule plaatjes die bij weinig structuur tegen elkaar plakken, wat leidt tot verslemping. Calcium vormt een bruggetje tussen die plaatjes en duwt ze uit elkaar, waardoor de bodem veel luchtiger wordt. Op dat punt is het toedienen van kalk dus nuttig vanwege de calcium.

Kalk problemen

Echter, elk jaar zomaar kalk strooien is niet slim. Kalk verhoogt namelijk ook de pH en dat geeft kans op problemen bij kleigrond. Kleigronden hebben van nature vaak al een hoge pH. Als je die door kalk te strooien nog verder verhoogt naar 7 of meer, wordt de grond ‘lui’: bepaalde sporenelementen worden vastgelegd en zijn niet meer beschikbaar voor je planten. Je krijgt dan gebreksverschijnselen terwijl de voedingsstoffen wel in de bodem zitten.

Daarnaast bevat kalk vaak veel magnesium. Er wordt vaak geadverteerd met kalk die zorgt voor een groener gazon zonder mos, maar als je dat in de tuin gebruikt, strooi je heel veel magnesium. Op kleigronden is het magnesiumgehalte vaak al hoog en als je dan nog meer toevoegt, werkt dat averechts: de bodem wordt juist plakkerig en zwaar, wat het effect van de calcium tenietdoet.

Gips

Als je de bodem wilt verbeteren, kun je daarom beter overschakelen op gips, ook wel landbouwgips of calciumsulfaat genoemd. Gips levert de calcium die nodig is om de kleiplaatjes uit elkaar te duwen en de structuur te verbeteren, maar zorgt niet voor een pH-verhoging. Bovendien levert het zwavel, wat absoluut geen kwaad kan en noodzakelijk is voor planten. Wil je zeker weten wat de zuurtegraad is, laat dan een bodemonderzoek uitvoeren.

Wil je de pH toch verhogen, doe dit dan op een natuurlijke manier door organisch materiaal toe te voegen, zoals mulch of compost. Als je elk jaar een laagje van 2 à 3 centimeter compost op de bodem legt, ontwikkelt het bodemleven zich en krijg je automatisch een ideale pH rond de 6,5 à 6,8. Daar heb je geen kalk voor nodig; dat gebeurt spontaan als je bodemvoedselweb voldoende ontwikkeld is.

Combinatie

De combinatie van compost, gips en eventueel lavagruis zorgt relatief snel voor een veel luchtiger bodem. De gips en het gruis maken de bodem luchtiger, terwijl de compost het bodemleven activeert. Dit systeem versterkt zichzelf: hoe meer het bodemleven zich opbouwt, hoe beter je planten groeien en hoe losser de grond wordt. Uiteindelijk stabiliseert de pH zich in het ideale bereik en blijven voedingsstoffen beschikbaar zonder dat je er veel voor hoeft te doen.

Wij hebben zelf op een zware leembodem gezeten die in het begin erg slecht was. Wij hebben dit puur met compost opgelost, maar als je een zware kleigrond versneld wilt openbreken, is gips een slimme toevoeging naast de compost.

Mijn advies

Voor jouw zware bodem adviseer ik om te beginnen met 300 tot 400 gram landbouwgips per vierkante meter, gevolgd door 250 tot 300 gram lavagruis. Dek dit af met enkele centimeters compost. Je hoeft dit niet in te werken; de gips lost snel op door de regen en de calcium zal de bovenste laag openbreken, waarna het bodemleven de diepte in trekt.

Kijk na een jaar wat het effect is. Een onderhoudsbehandeling van 100 tot 150 gram gips per vierkante meter kan helpen om het proces te verlengen, maar na enkele jaren moet de bodem aanzienlijk verbeterd zijn.

Blijf mulchen en afdekken, en je zult merken dat zelfs op zware klei tuinieren perfect mogelijk is, zonder dat je kalk nodig hebt.

Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!

Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin