Een hele tijd geleden heb ik het in deze podcast al eens gehad over het gebruik van levende bodembedekkers als continue mulchlaag. Je zaait of kweekt planten in die laag, waardoor je eigenlijk geen moeite meer hoeft te doen om mulch te verzamelen. Bovendien geniet je van de voordelen van levende wortels in de bodem, die je grond constant verbeteren en het bodemvoedselweb ondersteunen. Ik ben onlangs begonnen met dit in te zaaien, maar er zijn toch enkele bedenkingen bij te maken. Om te beginnen is er de keuze van de planten.

Eerdere podcast

Toen ik die eerdere podcast opnam, wist ik eigenlijk niet zo goed welke plant ik het beste kon gebruiken. Ik vertelde toen over ons eerste experiment waarbij we geen mengeling, maar simpelweg één soort bodembedekker hadden gebruikt: witte klaver. Daar waren toen wel wat negatieve ervaringen mee, maar de voornaamste reden dat het mislukte, was denk ik dat we te snel hadden opgegeven. Na de winter dachten we dat de klaver grotendeels was afgestorven.

We besloten toen de moeite niet meer te nemen om het terrein te onderhouden, waardoor we er te veel onkruid in hebben laten groeien. Achteraf bleek dat die klaver in het voorjaar, zodra het wat natter en warmer werd, juist weer ontzettend sterk begon te groeien. Het was dus waarschijnlijk een veel beter idee geweest om het onkruid weg te halen en het experiment voort te zetten. Gedane zaken nemen helaas geen keer, maar ik wilde het nu toch opnieuw proberen.

De perfecte klavermix

Oorspronkelijk was ik niet van plan om weer met klaver te werken, maar eerder met een mengeling van allerlei verschillende bodembedekkers. Planten die diep en oppervlakkig wortelen, de bodem stevig vastleggen en mooi bloeien. Maar zo’n complexe combinatie bleek in de praktijk toch niet zo evident te zijn.

Uiteindelijk ben ik toch teruggekeerd naar klaver, omdat me dat het gemakkelijkst lijkt voor een eerste, serieuze poging. Wel heb ik deze keer gekozen voor een mix van drie verschillende soorten in plaats van enkel witte klaver.

• Microklaver: Dit vormt het hoofdaandeel van de mix. Ik heb hiervoor gekozen omdat deze soort wat rustiger groeit, relatief laag blijft en goed bestand is tegen betreding. Bovendien vormt microklaver een mooi dicht tapijt waar onkruid niet gemakkelijk doorheen komt.
• Hopklaver: Dit is het tweede aandeel in de mix. Het is een inheemse soort die niet zo heel bekend is, relatief laag blijft en snel groeit. Het is een tweejarige plant die in de winter grotendeels afsterft en zichzelf weer uitzaait. Zo wordt er telkens nieuw organisch materiaal aan de bodem toegevoegd, terwijl de plant zich elk jaar goed blijft regenereren en terugkomt.
• Rolklaver: Als derde heb ik gekozen voor rolklaver. Deze klaversoort blijft eveneens vrij laag, produceert veel bloemen om insecten en bijen aan te trekken, en wortelt heel diep. Omdat hij zo diep wortelt, is de rolklaver veel beter bestand tegen droogte. Dit zorgt ervoor dat in droge zomerperiodes de bodem steeds goed bedekt blijft, omdat deze soort langer groen blijft en niet zo snel verdwijnt.

De focus ligt op de microklaver voor een goede, dichte basisbedekking. De andere soorten in de mix zorgen voor extra diversiteit, bloemen en garanderen dat de bodem ook in droge periodes bedekt is.

Waarom te dik zaaien geen goed idee is

Oorspronkelijk was ik van plan om zo’n 100 vierkante meter in te zaaien en had ik daarvoor ook de mix aangekocht. Dat bleek echter toch wat veel voor een experiment, dus heb ik de oppervlakte sterk teruggebracht naar 25 vierkante meter. Omdat ik nu met al die klaverzaadjes zat, leek het me logisch om wat dikker in te zaaien. Ik dacht dat het dan sneller zou dichtgroeien, met minder last van opkomend onkruid of gras dat nog zou doorkomen. Na wat inleeswerk bleek dat echter helemaal niet zo slim te zijn.

Er zijn namelijk wel wat nadelen verbonden aan te dik zaaien. Klaverzaad is enorm klein. Als je de aangeraden hoeveelheid uitzaait – zo’n 4 tot 5 gram per vierkante meter, wat neerkomt op ongeveer 120 gram voor mijn 25 vierkante meter – dan lijkt dat extreem weinig als je het in je bakje ziet liggen. Toch is het af te raden om dikker te zaaien.

De plantjes gaan dan namelijk met elkaar concurreren om water, voedsel en licht. In plaats van in de breedte uit te stoelen en een mooi, stevig wortelgestel te vormen, schieten ze de hoogte in omdat ze tegen elkaar op groeien. Het resultaat is een verzameling zwakke, dunne plantjes in plaats van het stevige tapijt dat de bodem snel moet bedekken.

Een ander risico is de grotere kans op schimmel en rot. Omdat je zeer compacte, hoge planten krijgt waar amper lucht doorheen kan, ontstaan er snel problemen, zeker in nattere periodes. Nu blijken de voorjaren de laatste tijd behoorlijk droog te zijn, dus daar hoef ik misschien minder bang voor te zijn.

Maar met het eerste nadeel in het achterhoofd ben ik er toch van overtuigd dat dunner zaaien absoluut beter is, hoewel je intuïtief zou denken dat iets meer zaaien helpt om alles sneller dicht te laten groeien tegen onkruid.

Ruimte voor groenten

Een laatste belangrijk nadeel is dat een te dik gezaaide klaver zo compact dichtgroeit dat dit later problemen kan opleveren voor de groenten die ik erin wil kweken. Ik was sowieso al van plan om daarop in te grijpen. Zeker na enkele jaren vormt klaver een enorm fijne, behoorlijk dichte mat, wat het planten en zaaien bemoeilijkt.

Mijn oorspronkelijke idee was om al vroeg in het voorjaar stukjes af te dekken met een laagje mulch om de klaver daar wat te verzwakken. Ook wilde ik voren trekken om de wortelmat open te scheuren en zo zaai- en plantruimte te creëren. Hoe meer zaad je echter gebruikt en hoe meer plantjes er opkomen, hoe sneller die wortelmat te compact wordt. Zeker jonge groente- of zaailingen hebben het dan ontzettend moeilijk om te concurreren met die laag.

Het advies is dus simpel: houd je gewoon aan de voorgestelde zaaidichtheid. De rest van het zaad kun je eventueel bewaren om volgend jaar, of later in het seizoen, plekken bij te zaaien die minder goed zijn ingegroeid.

Als het experiment succesvol is, kan ik het veldje uiteraard ook nog altijd vergroten of de klaver op een andere plek toepassen. Dat past ook perfect in de filosofie van permacultuur: je begint best klein met iets nieuws, en breidt het uit wanneer het werkt. Aangezien klaverzaad vele jaren houdbaar is, is dat geen enkel probleem.

De nuance in de ‘schijnbare chaos’

Deze denkoefening rond het te dik inzaaien van de klaver, deed me ook nadenken over ons eigen moestuinsysteem van ‘schijnbare chaos’. Daarin adviseer ik namelijk juist om alles wat dichter te zetten. De voorgeschreven plantafstanden zijn doorgaans behoorlijk ruim, terwijl heel veel planten er prima tegen kunnen als ze iets dichter bij elkaar staan. Maar met die klaver in het achterhoofd – waarbij te dik zaaien leidt tot tegen elkaar opgroeiende planten en rot door onvoldoende verluchting – wilde ik dit toch even benoemen en nuanceren.

In het systeem van schijnbare chaos is het enorm belangrijk dat je zo min mogelijk onbedekte aarde overhoudt. Je kunt kale aarde oplossen door alles te mulchen, maar dat is veel extra werk. Het is makkelijker om de planten net een beetje dichter bij elkaar te zetten, zodat het gewas sneller dichtgroeit. Zodra alles volgroeid is, is de bodem mooi bedekt en is er tussen de rijen geen bruine aarde meer zichtbaar.

De reden hiervoor is dat plaaginsecten een vrij slecht zicht hebben. Ze zoeken vooral op geuren en gaan af op specifieke vormen en duidelijke kleurcontrasten. Bruin associëren ze met aarde of schors, waar ze geen voedsel vinden en geen eitjes op hoeven te leggen. Groene en rode kleuren zijn juist wel interessant.

Als er een duidelijke, harde rand is tussen de bruine aarde en een groene plant, kan een insect zijn doel makkelijk vinden. Loopt al dat groen in elkaar over zonder duidelijke contrasten of randen, dan wordt het veel lastiger. Daarom moet die blote, bruine aarde verdwijnen, wat je eenvoudig oplost door planten iets dichter bij elkaar te zetten.

Minimaliseer de afstand, overdrijf niet

Dat gezegd hebbende, is het uiteraard niet de bedoeling dat je alles extreem dicht op elkaar gaat zetten. Als de afstand voor andijvie 30 centimeter is, plant die dan op 25 of een dikke 20 centimeter, maar niet nóg dichter.

Courgettes zijn ook een goed voorbeeld. Als je een klein plantje uitplant, kan 30 centimeter verleidelijk lijken in die enorme kale vlakte, maar zo’n plant heeft al gauw minstens een vierkante meter nodig. Zet je ze toch dichter bij elkaar, dan zit de boel na enkele weken compleet dichtgegroeid en moet je volop gaan snoeien en bijsturen. Dat is absoluut niet de bedoeling.

Het gaat om een minimale aanpassing: een vijftal of tiental centimeter minder tussen de rijen, en soms iets dichter in de rij. Het is niet de bedoeling dat je ineens de zaadhoeveelheid in een rijtje wortelen gaat verdubbelen; dat haalt niets uit. Zaai dergelijke gewassen gewoon klassiek en dun ze uit.

Verklein hoogstens de afstand tussen de rijen, simpelweg zodat de boel net iets sneller dichtgroeit en het zichtbare contrast met de bruine aarde verdwijnt. Doe je dat niet en prop je planten te dicht op elkaar, dan krijg je exact dezelfde problemen als bij de klaver: planten kunnen niet goed uitgroeien, concurreren voor licht, schieten te snel in de bloei, rotten sneller en krijgen last van ziektes. Het is belangrijk om dit met mate en beperkt toe te passen.

De test op gecompacteerde grond

Om nog even terug te keren naar dat initiële experiment met de klaverlaag: ik heb het een week geleden ingezaaid. Het is nu de bedoeling om de plantjes rustig te laten uitgroeien. Ik hoop dat we de komende weken wat regen krijgen, al wordt er bitter weinig neerslag voorspeld en lijkt er opnieuw een lange, droge periode aan te komen.

Ik weet dus nog niet zeker of ik er dit jaar al veel in ga kweken; alles hangt af van hoe snel de boel dichtgroeit. Als het toch vlot gaat, is het de bedoeling er dit jaar al in te planten om te zien wat het doet. Met direct zaaien wachten we sowieso nog even.

De komende jaren wil ik niet enkel onderzoeken of het telen hierin goed lukt, maar vooral wat het effect is op de bodem. We hebben gezaaid op een plek die voorheen altijd een weide was voor koeien en ezels. De grond is daardoor behoorlijk gecompacteerd, mist een goede structuur en bevat nog maar weinig organisch materiaal.

Dit is de ideale kans om te kijken wat dit experiment doet op een beduidend minder goede bodem. We wachten het rustig af, en ik zal jullie doorheen het jaar en de komende seizoenen vast nog regelmatig verslag uitbrengen.

Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!

Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin