Je hebt het misschien de laatste maanden of jaren al opgevangen, want ik ben daar al een tijdje mee bezig: Yggdrasil wordt binnenkort omgevormd tot een coöperatie. Om daar informatie over in te winnen en om bijvoorbeeld de klanten van de winkel te informeren, was er afgelopen zondag een informatiemoment bij Yggdrasil.

Interessante lezing

Om niet enkel over technische zaken te spreken en het interessant te maken voor de aanwezigen, had ik ook een spreker uitgenodigd: Dirk Van Overstraeten. Hij is iemand die heel veel kennis heeft over voeding, wat dat nu eigenlijk betekent en wat er in voeding moet zitten zodat wij gezond blijven.

Hij had een presentatie voorbereid waarin hij vertelde hoe onze gezondheid eigenlijk aan het afglijden is. De belangrijkste reden daarvoor is volgens hem onze verkeerde voeding.

Hij legde de link tussen die verkeerde voeding, wat er in de bodem zit en wat er met die bodem gebeurt. Dirk vertelde dat de evolutie van de mens doorheen de geschiedenis altijd zeer traag is gegaan.

Terug in de tijd

We hebben de tijd gehad om ons lichaam te laten aanpassen aan het voedsel dat wij vonden als jager-verzamelaars. Dat bestond vooral uit veel groenten, noten, kruiden, bloemen – alles wat de vrouwen die rondtrokken verzamelden – en een klein deel vlees dat de jagers vonden. Het was dus een voornamelijk plantaardig dieet met af en toe wat aanvulling van vlees.

Dat heeft ons ontwikkeld. Het heeft ervoor gezorgd dat ons lichaam, ons metabolisme en de samenstelling van onze darmflora gedurende vele duizenden jaren aangepast zijn aan het verteren en verbruiken van dat soort voedsel. De laatste 150 jaar is er echter enorm veel veranderd door de industriële revolutie, de manier waarop wij groenten en eten kweken en de gewassen die wij kiezen.

Andere voedingspatroon

Vroeger waren er gemakkelijk 3.000 tot 4.000 soorten planten die we konden eten. Tegenwoordig is dat veel minder en spreken we nog over enkele tientallen, waarbij slechts enkele soorten het hoofddeel van ons dieet uitmaken.

Dat zorgt ervoor dat wij voedsel eten waarvoor we eigenlijk niet echt aangepast zijn. Zeker als je kijkt naar ultrabewerkt voedsel (ultra-processed food), waar heel veel mee gedaan is en aan toegevoegd is.

Dat is voor ons lichaam bijna onherkenbaar. Er zitten veel stoffen in die als vijandig worden beschouwd, waar ons lichaam weinig aan heeft of die het gaat bestrijden om ze zo snel mogelijk weg te krijgen. Dat heeft een enorme impact op onze gezondheid.

Wij zouden dus terug dichter bij ons oorspronkelijke voedingspatroon moeten komen; genetisch gezien zijn we bedoeld om te eten zoals vroeger. Dat betekent heel veel groenten, heel veel fruit, zeer veel diversiteit en niet al te veel granen, want dat is iets wat nog niet zo heel lang in ons dieet zit.

Misschien lijkt enkele honderden tot duizenden jaren lang, maar als je kijkt hoe lang wij al bestaan als zoogdier, is dat relatief kort en zijn wij daar nog niet goed aan aangepast.

Dus: vers, veel groenten, veel fruit, zo divers mogelijk (ook bloemetjes en noten) en zo min mogelijk bewerkt. Dat is wat wij als mens het beste verdragen en wat de meest positieve invloed heeft op onze gezondheid.

Bestrijdingsmiddelen

Dat gezegd zijnde: het is niet omdat je veel groenten en fruit eet, dat je ook gezond eet. Om te beginnen worden er heel veel bestrijdingsmiddelen gebruikt op onze groenten. Daarnaast zorgt bemesting ervoor dat planten wel grote hoeveelheden macronutriënten bevatten, maar heel weinig andere nutriënten. Daar kom ik zo dadelijk op terug.

Die bestrijdingsmiddelen hebben een grote impact op onze gezondheid. Men kan wel zeggen dat ze niet schadelijk zijn, dat er drempels voor zijn en dat het getest is, maar dat is altijd getest met één bestrijdingsmiddel apart. Wij eten echter van alles en krijgen van alles binnen (zelfs ongewild via water en lucht).

Dat zorgt voor een cocktail van stoffen waarvan we de effecten waarschijnlijk nog niet eens kennen, maar die allemaal invloed hebben op ons lichaam. Het kan invloed hebben op de vetstofwisseling, het bloed, de lever en de normale celstofwisseling van eiwitten, koolhydraten en vetten. Dit kan ervoor zorgen dat je sneller in stress raakt, dat processen moeizaam verlopen en dat je sneller ziek wordt.

De moderne beschavingsziektes zijn zaken die duizenden jaren geleden gewoon niet voorkwamen, omdat men toen nog dat gezonde dieet had. Uiteraard zijn er nog andere factoren, maar voeding speelt een grote rol. Als je gezond eet en binnenkrijgt wat je nodig hebt, kan je lichaam ook heel veel repareren, herstellen en je beschermen tegen schadelijke stoffen. Alles vermijden is bijna onmogelijk in onze maatschappij, maar je kunt het wel zo goed mogelijk proberen te doen. Wat er dan nog binnenkomt, kun je beter verwerken.

Biologisch?

Als je voedsel wilt zonder bestrijdingsmiddelen, kom je uit bij biologisch voedsel. Daar zitten in principe al een heel pak minder bestrijdingsmiddelen op. Uiteraard wordt er in de biologische landbouw soms nog wel iets van bestrijdingsmiddelen en bemesting gebruikt. Spijtig genoeg zijn het – zeker de laatste decennia – ook vaak monoculturen geworden. Het grootste nadeel naar de inhoudsstoffen van die groenten toe, is dat er ook nog altijd gespit en geploegd wordt; er is dus nog jaarlijkse bodembewerking.

Je zou kunnen denken dat het losmaken van de bodem geen kwaad kan, maar het is ondertussen overduidelijk bewezen dat dit een slecht effect heeft op de structuur. Wat de laatste jaren ook sterker naar voren komt uit onderzoek, is dat spitten een heel slechte invloed heeft op het bodemvoedselweb.

Dat wordt in stukken gescheurd, omgekeerd en gemengd. Hierdoor moet je het bodemvoedselweb telkens weer opnieuw opbouwen, wat veel energie en tijd vraagt, en krijg je nooit een divers en rijk ontwikkeld web. Het belangrijkste dat wordt afgebroken door te ploegen, zijn de schimmelnetwerken.

Bodemleven

Het zijn net die schimmelnetwerken die de planten helpen om allerlei stofjes uit de bodem te halen die de plant nodig heeft voor verschillende processen. Als je het bodemvoedselweb afbreekt door te spitten, gaan je planten sowieso al minder goed groeien. Ze hebben meer moeite met het opnemen van stoffen, waardoor ze verzwakt zijn. Vaak is de reflex dan om te gaan bijmesten, wat het probleem in principe alleen maar groter maakt.

Als een plant zijn macronutriënten (stikstof, fosfor, kalium, magnesium, calcium) heel gemakkelijk kan opnemen, gaat hij weinig extra wortels ontwikkelen en weinig verbinding aan met het bodemvoedselweb. Hij heeft zijn belangrijkste stoffen immers al binnen en doet dan weinig moeite om de rest te zoeken.

Dat zorgt ervoor dat je die uitwisseling mist. De duizenden stoffen die bacteriën, schimmels en andere bodemorganismen maken en uitwisselen, komen niet in de plant terecht. Dit gaat niet over tien stofjes, maar over duizenden. Er worden er steeds meer geïdentificeerd; voor verschillende groenten vindt men al duizenden stoffen, en in totaal zijn er al meer dan 200.000 soorten stoffen gevonden die aangemaakt worden door het bodemleven.

Belangrijke stofjes

Die samenwerking met het bodemvoedselweb is dus gigantisch belangrijk. Het gaat verder dan niet spitten. Als je niet spit, ontwikkelt het web zich en heb je kans dat je planten verbinding maken. Maar dan mag je ook geen bestrijdingsmiddelen gebruiken.

Als je een schimmelmiddel spuit, sijpelt dat in de bodem en valt het de schimmels daar ook aan. Als je een insecticide spuit (zelfs een ecologisch middel), doodt dat ook bodemleven. Zodra je gaat bestrijden – zelfs met zelfgemaakte gier – ga je dingen doden.

Wat je bovengronds doodt, heeft altijd effect ondergronds. Sommige stoffen binden zich in de grond en blijven veel langer effectief dan in laboproeven wordt aangenomen.

Dus: niet spitten, niet spuiten en ook niet mesten. Als je een overvloed aan voedingsstoffen snel beschikbaar stelt, stoppen planten met de samenwerking met het bodemleven. Ze groeien wel zonder die secundaire metabolieten, maar de interactie verlaagt sterk. Als je toch iets wilt geven, gebruik dan een mulchlaag of compost: iets in trage vorm dat geleidelijk wordt vrijgezet.

Diversiteit boven en onder

Nog een belangrijk punt: veel biologische groenten worden in monocultuur geteeld (een veld met alleen wortelen, aardappelen of kolen). Het probleem daarbij is een eenzijdige samenwerking met bodemorganismen. Al die planten stoten dezelfde exsudaten uit en trekken hetzelfde soort bodemleven aan. Dat is beter dan niets, maar het blijft beperkt. Diversiteit bovengronds weerspiegelt zich in diversiteit onder de grond.

Als je een grote diversiteit aan planten hebt staan, wordt er een grote diversiteit aan exsudaten, suikers en groeistoffen uitgestoten, waardoor je een veel diverser bodemvoedselweb ontwikkelt. Als je kolen naast wortelen, ajuinen, rode biet en venkel zet, wordt op verschillende momenten een enorme diversiteit aan bodemleven geactiveerd. Hierdoor hebben planten meer kans om allerlei micronutriënten op te nemen. Wat in de plant zit, eet jij op en dat komt je gezondheid ten goede.

Gezond eten is dus ingewikkelder dan gewoon “groenten en fruit eten”. De herkomst en kweekwijze hebben een gigantische impact. Als groenten klassiek geteeld zijn in geploegde grond met veel mest en bestrijdingsmiddelen, bevatten ze wel koolhydraten die vullen, maar weinig micronutriënten die echt voeden.

Een stap verder gaan

Het is in mijn ogen belangrijk om minstens biologisch te eten, maar we moeten stilaan een stap verder gaan. We moeten naar een manier van kweken zonder ploegen, met zo min mogelijk bodembewerking, zonder spuiten en met zo min mogelijk bemesting (en indien wel, trage organische bemesting). En in het beste geval: een grote diversiteit aan planten door elkaar.

Is dat evident? Nee, dat is een grote uitdaging. Maar ik denk dat we daar als maatschappij naartoe moeten, omdat het een enorme impact kan hebben op onze gezondheid. Veel kwaaltjes zouden gewoon verdwijnen. Dirk haalde aan dat oersamenlevingen, die nog leven zoals duizenden jaren geleden, geen last hebben van welvaartsziekten zoals kanker. Zij eten nog echt, natuurlijk voedsel waar alles in zit.

Hoe?

Hoe kun je jezelf voorzien van zulke groenten? In de winkel is dat niet evident, want je weet niet hoe het gekweekt is. Kies sowieso al biologisch. Als je een boer of hoevewinkel in de buurt kent die regeneratief werkt (niet spitten, weinig bestrijden/mesten), is dat een goede optie.

De beste optie is het zelf doen. Dan ben je zeker. Als je zorgt dat er niet gespit wordt en je combineert dit met een grote diversiteit (zoals wij doen), kun je er redelijk zeker van zijn dat je groenten veel voedingsstoffen bevatten en dat je alles binnenkrijgt wat je nodig hebt.

Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!

Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin