[mashshare]

De Boterbloem is één van de bekendste onkruiden bij ons. Door haar vele, blinkende, botergele bloemen, trekt ze de aandacht. Bovendien is ze goed verspreid, vooral dan in weiden. Weiden bevinden zich meestal op vochtige plaatsen en dat is nu precies de plaats waar de boterbloem zich graag ophoudt. Ze heeft trouwens daaraan haar wetenschappelijke naam ontleend: ranunculus is het verkleinwoord van  rana = kikker en een kikker doet ons onmiddellijk denken aan water.

Snelle verspreiding

De Boterbloem kleurt de tuin mooi geel vanaf mei, de Scherpe Boterbloem tot in de herfst, de Kruipende tot juli. Maar als ze zich eenmaal gevestigd heeft, verspreidt ze zich zeer snel. Vooral de Kruipende Boterbloem kan in een razend tempo een grote oppervlakte in beslag nemen. Ze breidt zich namelijk uit door bebladerde uitlopers die wortelen op knopen waar de bladeren ontstaan. Deze soort maakt niet zo heel veel zaad maar ze maakt heel veel uitlopers, tot 25 stuks. Zo kan ze in één enkel groeiseizoen een kolonie vormen van meer dan 3 m².

Ze  heeft lange, stevige wortels die mij aan een dikke haardos doen denken. Ze komt voor op gestoorde bodems en ze is meestal moeilijk uit te trekken. De jonge uitlopers daarentegen zijn nog gemakkelijk te verwijderen als je erbij bent voor ze zich stevig ingeworteld hebben.

Bij bodembedekking met karton overleeft ze en na relatief korte tijd komt ze er doorheen. Op dat moment is ze meestal al heel wat gemakkelijker uit te trekken, desnoods met gebruik van een spitvork om de grond wat losser te maken. Als de bodem eenmaal wat losser is van structuur, verdwijnt ze. Ze is indicator van een slechte toestand van de grond en volgens sommigen ook van zure grond.

Twee soorten

De Kruipende Boterbloem heeft gegroefde bloeistengels, waardoor ze bij regen rechtop blijft staan. Ze doet nl. aan zelfbestuiving met behulp van de regen. Bij een regenvlaag komen de druppels in het bloemkroontje terecht, ze vormen daar als het ware een vijvertje waarop het (waterafstotend) stuifmeel ronddobbert. Naarmate het water dan weer verdampt zakt het stuifmeel mee, tot het uiteindelijk op de stempel terecht komt en er bevruchting kan plaatsvinden.

Bij de Scherpe Boterbloem zijn de stengels niet gegroefd en de bloemhoofdjes hangen dan ook naar beneden bij regen. De Scherpe Boterbloem wordt nl. bestoven door insecten en het stuifmeel mag niet nat geregend worden.

Het kenmerk van de Kruipende Boterbloem is het driedelige blad met een steeltje aan het middelste blaadje. Kenmerk van de Scherpe Boterbloem is het samengesteld blad dat diep ingesneden is en zonder steeltjes.

Giftig!

Boterbloemen bevatten een scherp sap dat een ernstig branderig gevoel veroorzaakt in de mond, slokdarm, maag en darmen. Vervolgens ontstaan ook nog braakneigingen. Ook duizeligheid, hevige buikpijnen, bloederige diarree en ademhalingsstoornissen kunnen optreden. De sappen irriteren ook de intacte huid en kunnen roodheid tot blaarvorming veroorzaken.

De belangrijkste werkzame stof is ranunculine.

Boterbloemen maken dit wellicht aan als afweerstof tegen grote herbivoren. Zij zullen de boterbloemen dan ook laten staan. Dat kan je heel goed zien op de weiden waar ze om de boterbloemen heen grazen en ze enkel eten als er geen gras of ander voedsel meer is.  Bij het drogen verliest het gif zijn werking en de boterbloemen zijn niet meer giftig als ze tussen het hooi zitten.

Alle delen van de plant zijn giftig maar de wortels herbergen het meeste gif.

Veel bezocht door insecten

Op boterbloemen worden weinig insecten aangetroffen. De Kruipende Boterbloem zou, blijkens onderzoek, ook niet gegeerd zijn door slakken, tegenover de Scherpe Boterbloem daarentegen staan ze minder afwijzend.

De Boterbloem lijkt zich ook niet enkel te verdedigen tegen vraat van insecten of grotere dieren maar ze zorgt er ook voor dat ze een ruim terrein alleen voor zichzelf kan vrijhouden. Haar wortels scheiden nl. een stof af die de groei van naburige planten remt.

Anderzijds worden de bloemen zelf door veel insecten bezocht. In tuinen en kleinschalige milieus is de Scherpe Boterbloem een drachtplant voor honingbijen, vlinders, hommels en heel wat soorten solitaire bijen. Ze halen er nectar en geel stuifmeel. Toch blijken o.a. ook de boterbloemen zich te wapenen tegen het overdadig weghalen van pollen. De plant heeft die immers bedoeld voor de bestuiving en niet voor voeding voor larven. Bijen die gewoon zijn aan een gevarieerd dieet  hebben geen last van de giftigheid van de boterbloempollen. Als deze bijen echter vooral op boterbloemen gaan vliegen, sterft het broed.

Weet jij het?

Welke functie hebben boterbloemen in de natuur en in de tuin?

Het is me niet duidelijk, behalve dat het drachtplanten zijn voor een aantal soorten bijen, vlinders en hommels.

Ken je voordelen die de boterbloem heeft voor de tuin of de bodem? Laat het me weten, het zal me plezier doen.

Volgende Stap?

Schrijf u in voor email updates, zo wordt u automatisch op de hoogte gehouden van elk nieuw bericht!