Wanneer ik het heb over het gebruik van compost en mulch, leg ik altijd uit dat wij dit niet in de grond inwerken, maar dat we het er simpelweg bovenop leggen. Soms gaat het om stevige lagen: in het begin 10 centimeter compost, en daarna vaak 5, 10 of zelfs 15 centimeter mulch, afhankelijk van het soort materiaal. Een vraag die dan ook heel vaak terugkomt, is: “Wordt je bodem daardoor dan niet enorm aangehoogd? Ga je na verloop van tijd niet op een grond werken die een meter hoger ligt dan de omgeving, puur omdat je steeds maar materiaal blijft toevoegen?”

Wel, dat blijkt in de praktijk dus totaal niet het geval te zijn. Wij doen dit nu al 30 jaar op precies deze manier: de eerste jaren met veel compost en sindsdien met altijd intensief mulchen. En wat blijkt? Onze grond is nog steeds even hoog. Hij is hooguit een klein béétje hoger gekomen, maar daar is een hele logische reden voor. Er zijn vooral veel redenen waarom hij niét structureel veel hoger gekomen is. In deze podcast leg ik je graag uit hoe dat precies zit.

Waarom de bodem tóch een beetje steeg

Laten we beginnen met waarom de bodem wél ietsjes hoger is komen te liggen. Dat ligt vooral aan het feit dat de grond eigenlijk heel slecht was toen we begonnen. Onze leembodem was keihard, had nauwelijks structuur, lag helemaal bloot, had last van erosie en zag ontzettend geel. Er zat zo weinig organisch materiaal in, dat het erg moeilijk was om er überhaupt groenten op te kweken.

Door systematisch organisch materiaal toe te voegen, hebben we die bodemstructuur vanaf de basis opgebouwd. Hierdoor zitten er nu veel meer poriën en structuur in de grond. De bodem fungeert inmiddels als een spons met een uitstekende structuur, wat betekent dat er enorm veel extra lucht en ruimte in de bodem aanwezig is. Dat is volgens mij de állerbelangrijkste reden waarom de grond nu iets hoger ligt dan vroeger.

5 Redenen waarom je bodem niet blijft stijgen

Maar waarom groeit je bodem niet door na al die jaren van mulchen en compost toevoegen? Daar zijn vijf belangrijke redenen voor:

1. Het bodemleven verbruikt (en verbrandt) de compost Vroeger wist men hier weinig over. Men dacht vooral: je moet organisch materiaal toedienen om de bodemstructuur op te bouwen en het bodemleven te voeden. Inmiddels weten we dat compost eigenlijk zéér snelle voeding is; het is puur geconcentreerd organisch materiaal dat vooral dient als brandstof voor je bodemleven. Dat bodemleven eet en verteert de compost, net zoals wij doen met onze voeding. Als wij normaal eten, blijven we jarenlang op hetzelfde gewicht omdat we energie verbruiken voor onze ademhaling en celwerking. Dat werkt voor het bodemleven net zo. Het overgrote deel van je compost en mulchmateriaal wordt simpelweg verbrand en uitgestoten als koolstof, wat verdwijnt in de lucht.
2. Verdamping van enorm veel vocht Organisch materiaal bevat ontzettend veel vocht. Zeker verse, rulle compost of vers mulchmateriaal zoals gras of smeerwortel bestaat voor een groot deel uit water. In het begin lijkt dat een gigantisch dikke laag, maar zodra het warmer wordt en de zon erop schijnt, droogt het uit. De celstructuur van de plant zakt in elkaar en het vocht verdampt. Doordat er puur volume verdampt, blijft er veel minder materiaal over, wat voorkomt dat je bodem daadwerkelijk stijgt.
3. Het wordt de diepte in getrokken Dit is één van de hoofdargumenten waarom wij materiaal nooit inwerken, maar het bovenop leggen: het bodemleven kómt het namelijk zelf wel halen!. Denk aan regenwormen en andere organismen die het materiaal letterlijk aan de oppervlakte oppakken en diep de bodem intrekken. Daar verteren ze het en zetten ze het in piepkleine hoeveelheden af in de bestaande holtes en poriën. Het organisch materiaal nestelt zich in het klei-humuscomplex. Omdat het zo mooi verspreid wordt over de structuur, levert dit nauwelijks volumetoename op.
4. Er blijft maar een fractie over als humus Van alles wat je toevoegt en wat er verteerd wordt, blijft uiteindelijk maar een zéér kleine fractie over als stabiele humus. Deze humus zorgt voor die verbeterde structuur, luchtigheid, en het vermogen om water en voedingsstoffen vast te houden. Soms merk je dat de aarde, nadat het hard geregend heeft, iets omhoog komt, barstjes vertoont en heerlijk veerkrachtig (bijna bosachtig) aanvoelt als je erop loopt. Dit komt puur en alleen doordat het organisch materiaal in de humus het regenwater opzuigt, waardoor de bodem even opzwelt als een spons. Dat is uiteraard alleen maar een heel goed teken!.
5. Je neemt volume weg door te oogsten De laatste reden klinkt evident, maar is toch cruciaal: als jij bloemkolen van een halve kilo oogst, 30 kilo aardappelen uit de grond haalt, of manden vol met tomaten, boontjes en erwten plukt, dan haal je letterlijk kilo’s volume van je veld af. Die groenten zijn opgebouwd uit vocht, maar ook uit koolstof, stikstof, kalium, magnesium en natrium. De voedingstoffen die jij via mulch en compost aanbrengt, worden dus niet alleen door het bodemleven opgeslagen, maar ook door jouw planten geabsorbeerd. En vervolgens haal jij ze weg.

Conclusie: wees niet bang om te mulchen

Als alles in evenwicht is, je niet overdrijft, en je het materiaal gematigd toevoegt, hoef je nergens bang voor te zijn.

1. Geef de bodem in het begin een boost met compost om het bodemleven op te bouwen.
2. Schakel daarna over op dikke lagen mulch. Dit zal perfect verteren.

Je zult merken dat je bodem absoluut niet oneindig omhoogkomt. Wat je toevoegt wordt verbruikt, ingeademd, verdampt of door jou geoogst. De minuscule hoeveelheid die achterblijft, bouwt je klei-humuscomplex op en verhoogt langzaam het organisch stofgehalte. Dit heeft zó weinig invloed op het werkelijke volume, dat je na dertig jaar echt geen trapladder nodig hebt om je tuin in te komen.

Ik zou zeggen: blijf compost gebruiken in het begin, schakel daarna over naar mulchen en zorg dat je bodem altijd bedekt is. Dit voorkomt echt niet alleen dat je bodem stijgt, maar het maakt je hele tuiniersavontuur vooral véél eenvoudiger. Je kunt droge periodes en extremen overbruggen, je hoeft niet meer te bemesten of te spuiten en het tuinieren wordt gewoon veel aangenamer. Wees dus gerust, van een metershoge mulchberg zal geen sprake zijn!

Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!

Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin