Afgelopen weekend stond ik op het festival van de coöperaties van CERA, op de Citadel in Diest. Omdat we bezig zijn met het oprichten van een coöperatie, hadden we op hun vraag wat extra visueel toonmateriaal meegenomen om onze stand aan te kleden. We hadden twee vierkante meterbakken bij, ingezaaid en beplant volgens ons natuurlijke systeem van schijnbare chaos. Bij één van die bakken lieten we de compost bloot, terwijl we de andere hadden gemulcht met grasmaaisel om te tonen dat dit belangrijk is en goed werkt.

Ik had er niet echt bij stilgestaan dat dit zoveel opmerkingen zou opleveren. Op zo’n festival lopen veel mensen rond die wel tuinieren, maar niet per se met natuurlijke methodes. Het verbaasde me dat mulchen bij hen nog zo onbekend is en dat er nog behoorlijk wat vragen over gesteld werden. Zelfs mensen die al langer tuinierden betwijfelden of het wel mocht en goed was. Ze stelden een spervuur aan vragen: Wat is dat? Waarom leg je dat? Is dat enkel om water vast te houden in deze droge periode? Hoe dik mag je het leggen?. Dat vormt de ideale aanleiding voor deze podcast!. Ik ga kort in op de vele voordelen van mulchmateriaal, want het doet veel meer dan enkel de bodem afdekken.

De enorme voordelen van een afgedekte bodem

Om te beginnen houdt mulchen de bodem sterk afgekoeld. Een blote bodem kan in de volle zon gemakkelijk opwarmen tot 45 à 50 graden Celsius. Door de bodem af te dekken, blokkeer je de zonnestralen en blijft de temperatuur meestal beperkt tot 20 à 25 graden, wat de ideale, stressvrije temperatuur vormt voor plantenwortels en het bodemleven.

Daarnaast beschermt het je bodem tegen dichtslaan bij een hevig onweer of flinke regenbui. Op een blote bodem wordt het water niet opgenomen, maar loopt het gewoon af richting de riolering of een lagergelegen beek, met erosie als gevolg. Een mulchlaag breekt de kracht van de vallende regen, houdt de bodemporiën open en vertraagt het water, waardoor het ruimschoots de tijd krijgt om in te sijpelen.

Verder is de onkruiddruk gigantisch veel lager omdat er simpelweg geen licht op een gemulchte bodem valt. In het begin zal dit al een groot verschil maken bij eenjarig onkruid, al blijft er nog wel wat opkomen als de laag wordt geopend door wroetende vogels, mollen of tijdens het zaaien. Maar als je dit enkele jaren volhoudt en voorkomt dat er nieuw zaad op de bodem valt, put je de zaadbank in de bodem uit. Uiteindelijk heb je extreem weinig last van onkruid, zelfs als je eens wat minder mulcht.

Tot slot wordt het mulchmateriaal continu traag afgebroken door het bodemleven. Dit stelt doorlopend voeding vrij voor je planten, wat zorgt voor een uitstekende bodemstructuur.

Wat is geschikt als mulchmateriaal?

In principe mag je alles gebruiken wat organisch is en afbreekt, al zijn er wel wat nuances. Gekookt keukenafval of schillen van aardappelen en wortelen zou ik nooit als mulch op de bedden gebruiken; breng dit liever naar het compostvat.

Oogstresten, zoals de buitenste bladeren van kolen of vuile slabladeren, en afgeknipt onkruid (zonder bloemen of zaden) zijn daarentegen wél perfect.

Grasmaaisel is vrijwel bij iedereen voorradig en ideaal voor het voorjaar en de zomer. Zorg wel dat er geen zaad in zit, anders creëer je onbedoeld een grastapijt in je moestuin. Staat je gras lang en in bloei? Maai het dan eerst op de hoogste stand om de zaden op te vangen en af te voeren, en gebruik pas het tweede, kortere en zaadvrije maaisel.

Hoe dik je gras mag leggen, hangt af van de grofheid: fijn maaisel leg je best dun, terwijl je grof maaisel gerust vijf tot zeven centimeter dik kunt leggen. Zolang je de blote bodem niet meer ziet, is het goed. Begint het binnenin te rotten in plaats van te verteren, dan ligt het simpelweg te dik en moet je een deel weghalen. Omdat gras snel verteert, geeft het een flinke boost aan voedingsstoffen precies op het moment dat je planten volop groeien, bloeien of zaad vormen.

Houtsnippers dekken de bodem dan weer perfect af, blijven lang liggen en voeden de essentiële schimmels in je bodem. Een belangrijk nadeel is wel dat zaaien en planten direct in houtsnippers niet werkt; de snippers zijn te luchtig en missen capillaire werking, waardoor zaadjes of jonge plantkluitjes snel uitdrogen. Zorg dus altijd dat je zaad en planten in direct contact staan met de aarde eronder.

En geloof vooral niet de achterhaalde fabels dat je houtsnippers niet bij eenjarige groenten mag gebruiken, dat het je pH verlaagt of stikstof onttrekt. Elke vorm van organisch materiaal activeert je bodemleven en trekt je pH-waarde juist richting een perfecte neutrale zeven.

Tot slot zijn er nog bladeren en stro. Gevallen blad is in het najaar overvloedig te verzamelen, verteert langzaam en zorgt ervoor dat je bodem de hele winter door beschermd en gevoed blijft, wat in het voorjaar een compleet verbeterde bodemstructuur oplevert.

Stro gebruikten wij vroeger ook vaak omdat het goedkoop is en langzaam verteert, maar biologisch stro is amper te vinden. Gangbaar stro zit vol residuen van schimmelwerende middelen en groeiremmers, wat funest is als je net wilt dat planten goed groeien en dat het schimmelnetwerk explosief toeneemt. Bovendien levert het weinig voeding aan het bodemleven.

Als je net start en niets anders hebt is het beter dan blote grond, maar probeer snel alternatieven te zoeken, zoals haagscheersel of planten uit je randen (bijvoorbeeld smeerwortel) die je regelmatig kunt afknippen.

Wat je ab-so-luut niet mag gebruiken

Alles wat plastic is, is uit den boze. Ik zie veel mensen die mulchen of aanplanten in anti-worteldoek of landbouwplastic en beweren dat dit prima werkt. Ik ben het daar volledig mee oneens. Naast de afrafelende microplastics, warmt zwart plastic in de volle zon extreem op.

Als een blote bodem al 50 graden wordt, loopt de temperatuur onder plastic nog veel hoger op, wat dodelijk is voor je bodemleven en alle plantenwortels in de bovenste laag vernietigt.

Probeer het zelf!

Het vraagt soms om een kleine mindshift: eigenlijk kan alles wat in je tuin groeit dienen als mulchmateriaal. Mijn advies aan iedereen die twijfelt is simpel: probeer het zelf door een stukje van je bed als vergelijkende test te mulchen. Ik ben er volledig van overtuigd dat je snel zult merken dat je planten constanter groeien en jij veel minder werk hebt. Zeker in droge, hete zomers is het effect direct zichtbaar. En bedek je de bodem gedurende de winter, dan ontdek je in het voorjaar een enorm positief verschil.

Kortom: mulchen is op elk moment van het jaar nuttig!

Wat je hierboven leest, is een transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!

Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Spotify-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin