Een kleine anderhalve maand geleden hield ik twee masterclasses waarin ik onze manier van werken toelichtte, als aanleiding naar de start van onze online cursus. Daar waren heel veel mensen aanwezig en er werden ontzettend veel vragen gesteld. Een opvallend groot deel daarvan ging over het gebruik van schapenwol als mulch, wat ik al via een YouTube-video heb beantwoord en waar ik later, na eigen praktijkervaring, nog op terugkom.
Maar nu het najaar is aangebroken, is het de hoogste tijd om andere prangende mulchvragen te beantwoorden. Ik heb er vijf uitgepikt die heel vaak terugkwamen.
1. Waar haal je genoeg mulchmateriaal vandaan?
Dit is een belangrijke vraag, zeker als je nét begint met natuurlijk tuinieren en ineens veel materiaal nodig hebt om je hele tuin te bedekken. Als je nog niet zoveel hebt, raad ik sterk af om dat weinige materiaal heel dun over al je bedden te verspreiden. Een dun laagje houdt immers geen onkruid tegen en beschermt de bodem niet tegen regen, wind, droogte of zon. Bedek liever een klein stukje van je tuin goed en dik genoeg, dan overal een beetje.
Hoe kom je dan aan meer? Mulchen doe je in principe met élk organisch, verterend materiaal. Het vinden hiervan is vaak vooral een mentale klik. Makkelijke bronnen zijn gevallen blad in deze periode en haagscheersel (liefst wat kleiner gemaakt), wat zo’n twee tot drie keer per jaar materiaal oplevert. Ook grasmaaisel is ideaal, vooral in het voorjaar en de zomer, mits je regelmatig maait. Daarnaast kun je al je snoeiafval gebruiken, zoals dat van een knotwilg of dakplataan, maar ook sierplanten en kruiden die je terugknipt. Wat je vroeger wegbracht naar het containerpark, gebruik je nu dus zelf!. Vergeet ook de oogstresten niet: leg aardappelloof of de buitenste bladeren van de prei of sla direct op je bedden in plaats van ze in de gft-bak te gooien. Tot slot is onkruid uit de tuin een prima bron. Knip simpelweg de wortels, zaden en bloemen eraf (die gaan naar de compost of de kippen), maar laat het groene materiaal gerust liggen.
Kijk ook buiten je eigen tuin en vraag aan buren of ze gras, bladeren of snoeiafval bij jou willen afzetten, of informeer bij tuinaanleggers naar overschotten. Het vraagt in het begin wat organisatie, maar na enkele jaren heb je zo doorgaans ruim voldoende materiaal verzameld om je hele tuin af te dekken.
2. Moet je in de herfst persé bruin materiaal gebruiken, en groen in de lente?
Uiteindelijk is álle mulch goed, maar er is inderdaad een sterke voorkeur. In het najaar raad ik absoluut bruin materiaal aan, zoals bladeren en houtsnippers. In november dek je de bodem af, waarna deze zo’n vijf à zes maanden (tot april) bedekt moet blijven. Bruin materiaal verteert traag en is daar perfect voor: het beschermt de bodem langdurig en houdt hem warm, zodat het massaal aanwezige bodemleven actief blijft.
Gebruik in het najaar liever geen of heel weinig groen materiaal, zoals smeerwortel. Zelfs als je daar hele dikke pakketten van legt, is dat in de winter na twee maanden verteerd en ligt je bodem alsnog maandenlang bloot.
In het voorjaar en de zomer is er wél volop groen materiaal voorhanden, zoals gras, snoeiafval, onkruid en oogstresten. Groen materiaal verteert snel en stelt razendsnel voedingsstoffen vrij, wat gretig wordt opgenomen door de dan massaal groeiende planten. Je hebt bovendien in de zomer minder mulch nodig, omdat de grote planten de bodem al grotendeels beschermen.
3. Hoe dik is een laag mulch?
Je bodem moet goed zijn afgesloten van het licht, zodat onkruidzaden niet kunnen kiemen. Hoe dik de laag moet zijn, hangt volledig af van de structuur en grofheid van je materiaal.
Bij grof en los materiaal, zoals stro, haken de stengels losjes in elkaar, waardoor licht er makkelijk doorheen valt. Hier begin je met een dikke laag van wel 20 tot 25 centimeter, die na regen of beginnende vertering vanzelf inzakt tot een compacte laag van zo’n 10 centimeter. Bij houtsnippers is, afhankelijk van de fijnheid, vijf centimeter vaak al voldoende. Toch kan tien centimeter hier ook perfect, omdat houtsnippers een open structuur houden, niet dichtslippen en zuurstof doorlaten.
Kijk je naar fijn materiaal, zoals grasmaaisel, dan zakt dit heel snel in en verliest het zijn structuur. Leg je dit te dik, dan sluit het de zuurstof af en gaat het rotten in plaats van verteren. Hoe fijner de grasmaaier maait, hoe dunner het laagje mag zijn, wat soms neerkomt op maar twee tot vier centimeter. Een grove maaier laat langere halmen met meer structuur achter, wat een laag van wel zeven centimeter toelaat.
Kortom: hoe grover en bruiner, hoe dikker je kan mulchen. Hoe fijner, hoe dunner het laagje moet zijn.
4. Hoe kan je zaaien en planten in een laag mulch?
Dat is best lastig, en precies om die reden proberen wij in het voorjaar, wat dé zaai- en plantperiode is, te zorgen voor een relatief vrij en open bed. Zo heb je geen last van de mulch zelf, maar ook niet van woelende vogels of wind die mulch over je zaailingen storten.
Onze tactiek is dat we in november een laag van zo’n zes à zeven centimeter versnipperd blad leggen, dat door de grasmaaier gehaald is. Wij beginnen pas half tot eind april echt met planten en zaaien. Tegen die tijd is die mulchlaag grotendeels weggesmolten en verteerd, is de bodem mooi vrij en begint deze op te warmen. Wil jij al in maart zaaien, dan moet je dus zorgen dat de mulch op dát moment al grotendeels verteerd is.
In april en mei steken we alles in de grond, en in het vroege voorjaar mulchen we dus helemáál nog niet. Pas na de IJsheiligen, als in mei en juni ook de warmteminnende planten uitgeplant zijn, goed ingeworteld zijn en al flink gegroeid zijn, beginnen we de open plekken weer dicht te mulchen met het eerste groenmateriaal en grasmaaisel. Op deze manier haal je met een minimum aan werk een maximum aan resultaat!
5. Hoe combineer je compost met een laag mulch?
In een natuurlijke tuin verschuift het grote werk: je doet in het najaar héél veel voorbereidend werk, zodat de traditionele voorjaarspiek (die voorheen om spitten en onkruid wieden draaide) grotendeels verdwijnt en je in de lente alleen maar moet zaaien en planten. Compost is daar een mooi voorbeeld van.
Als je grote hoeveelheden compost aankoopt, wordt dit vaak onrijp en warm afgeleverd. Als je dat in het voorjaar, vlak voor het zaaien, op je bedden legt, is dat vragen om problemen: het is vaak droog, te warm en het moet nog narijpen.
Koop je compost daarom liever in oktober of haal het dan van je eigen composthoop. Breng in oktober de compostlaag op je bedden aan, en leg dáároverheen in november je dikke, bruine herfstmulchlaag. Gedurende de hele winter krijgt de compost zo de tijd om af te koelen, vocht op te nemen, na te rijpen en compleet doorspekt te raken met het bodemleven onder die warme beschermde deken.
In het voorjaar tref je een perfect uitgeruste bodem aan: vol met bodemleven, met een zacht verteerde en weggesmolten compostlaag, zonder onkruid en perfect structuurklaar (zonder te hoeven spitten!) om je zaailingen te ontvangen.
Wat je hierboven leest, is een compacte transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!
Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Youtube-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin. Je kan ook terecht op Spotify, Deezer en Apple Podcast


Leuk om te lezen! Ik zou alleen wel oppassen met het gebruik van aardappelloof als mulch. Op onze volkstuin zijn ze erg alert op het telen van aardappels en het loof niet op je eigen composthoop composteren maar meenemen naar huis voor in de gft container van de gemeente.