Welkom bij de podcast van deze week. Het weer is helemaal veranderd en het is koud geworden, dus we gaan andere dingen doen in de tuin. Het is nu de ideale periode om eens terug te blikken op het afgelopen jaar: wat heb je gekweekt, wat is goed gelukt, wat minder, waar liep de planning eventueel fout en wat wil je anders doen?.
Dit doen wij zelf ook elk jaar, al is het niet tot in het kleinste detail. Wij kweken namelijk niet voor een winkel, maar vooral om onze bedden goed vol te planten als demonstratie voor rondleidingen. Daar maken we een vaste planning voor. De rest van de tuin plannen we vol met plantgoed dat we na de meiverkoop overhebben, of we vullen gaatjes aan met materiaal dat zich spontaan laat uitzaaien. Dit najaar is er na een droge zomer (waarin we weinig spontane planten hadden) vanaf september door de regen en de aanhoudende warmte ineens weer van alles opgekomen: spontane warmoes, koolrabi, frills, Chinese mosterd, aardbeispinazie, veldkers en smalle weegbree. Ideaal materiaal voor in de slamengeling!
Onze gerichte najaarsteelt hebben we blijkbaar wat verwaarloosd: we hebben weinig veldsla en winterpostelein, en de andijvie was heel snel op. Dat is nu typisch zoiets om meteen op te schrijven voor volgend jaar. Je denkt vaak “dat onthoud ik wel”, maar na een tijdje loopt alles in elkaar over en vergeet je wat je eigenlijk wilde aanpassen. Ga nu rustig zitten, noteer de voor- en nadelen en waar je veel op gevloekt hebt, zolang je het nog goed weet.
De kleine nadelen van combinatieteelt (en hoe ermee om te gaan)
In een klassieke moestuin met een strak wisselteeltsysteem (met vaste blokken en rijen) is het altijd heel duidelijk wat je hebt staan. Oogst je iets, dan weet je exact hoeveel je nog hebt en of je moet bijzaaien.
Bij combinatieteelt en polycultuur is dat net iets anders. Dat is misschien een klein nadeel: je vergeet soms waar iets staat, of je ontdekt tijdens het oogsten ineens nog een hele rij vergeten wortelen, rammenas, of grote bonen. Je moet dus accepteren dat je soms gewoon heel veel van iets hebt, en soms iets vergeet en dan maar iets anders eet. Wil je wél strak de controle houden, dan moet je heel vaak in de tuin werken om precies te weten waar alles staat, of je planning op papier heel gedisciplineerd het hele seizoen door aanvullen. Dat laatste is vaak best moeilijk.
Zo plan je een polycultuur
Wij werken in onze planning niet met vaste voor-, hoofd- en nateelten. Een koud of extreem droog voorjaar kan die hele strakke kettingreactie in de war sturen, waardoor je de rest van het jaar achter de feiten aanloopt.
In een polycultuur maak je simpelweg een planning om in het voorjaar je bedden helemáál vol te planten. Daarna laat je het los. Komt er gaandeweg door de oogst een ruimte vrij, dan zaai of plant je dat gaatje direct weer in. Dat maakt de voorjaarsplanning heel eenvoudig. Het enige is dat je tijdens de zomer de controle wat moet kunnen loslaten, omdat je nooit exact van tevoren weet waar en wanneer er ruimte vrijkomt.
De Moestuin-app komt eraan!
Om die voorjaarsplanning nog makkelijker te maken, kondigde ik in 2016 (!) al aan dat we een app gingen ontwikkelen. Dat heeft lang stilgelegen omdat het best complex bleek, maar ik ben er vorig jaar in stilte weer aan begonnen. De allereerste testversie is bijna klaar en zal over enkele weken als bètaversie beschikbaar zijn, mooi op tijd voor de voorjaarsplanning.
In de app kun je een “eiland” of bed invullen om te kijken welke combinaties je kunt maken, rekening houdend met plantbreedte, hoogte, ondergronds volume, geur en kleur. De app geeft tips en adviezen om de combinaties te verbeteren en toont een schatting van de uiteindelijke bedekkingsgraad van je bed. Het is cruciaal dat je bodem zoveel mogelijk bedekt is: planten mogen best dichter op elkaar staan dan de zaadzakjes aangeven. Een goed bedekte bodem vermijdt plagen, beschermt de aarde en scheelt veel mulchwerk. Tot slot houdt de app ook bij hoeveel verschillende plantfamilies je combineert, wat enorm belangrijk is voor een rijk bodemvoedselweb en sterke planten.
Slim zaden kiezen: Creëer chaos met kleur en textuur
Ga je binnenkort zaden bestellen? Kijk dan ook eens of je voldoende afwisseling in kleur in huis haalt.
Een grote diversiteit aan kleuren brengt plagen in de war. Rood wordt bijvoorbeeld heel slecht herkend in de dierenwereld. Rode sla zal af en toe wel een slak aantrekken, maar de kans op vraat is véél kleiner dan bij groene sla. Een rij met afwisselende kleuren wordt vaker met rust gelaten, terwijl de groene rij ernaast vol slakken kan zitten. Speel dus met kleuren in sla, warmoes, boontjes en kolen. Zelfs een afwijkende kleur van een bladnerf zorgt al voor een verwarrende uitstraling voor insecten.
Ook textuur helpt bij het creëren van chaos. Wissel een zachte kropsla af met een stevigere ijsbergsla of radicchio. Zet niet alleen maar een strakke rij gladde rode en witte sluitkolen, maar wissel ze af met een gebobbelde savooiekool en een spitse spitskool. Andere vormen, andere kleuren, andere structuren: het helpt allemaal om je gewassen te beschermen. Ja, het maakt je moestuin visueel wat onoverzichtelijker, maar na een tijdje wordt deze manier van werken een evidentie.
Vergeet de kruiden niet
Een belangrijk onderdeel van onze manier van combineren is het gebruik van golvende plantlijnen. Hierdoor ontstaan er kleine holtes of ‘restruimtes’ aan de randen. Dit zijn de ideale plekjes voor kleine, sterk geurende kruidachtigen: basilicum, rucola, koriander, peterselie of pijpajuin.
Je plant ze niet voor een massale oogst, maar ze verspreiden geuren (en ondergrondse stoffen) die plaaginsecten volledig in de war brengen. Je kunt kruiden kiezen die klein blijven of die je heel makkelijk kunt controleren door ze regelmatig terug te snijden, wat perfect is voor zulke kleine plekjes.
Tot slot: Probeer het gewoon!
Denk de komende weken na over wat er goed ging, en wat absoluut niét. En als je zaden bestelt, overweeg dan eens deze vorm van polycultuur. Je moet je niet meer strak vasthouden aan afgebakende vakken, je moet geen dingen meer kweken die je eigenlijk niet graag eet om een ‘vak te vullen’ en het is minder ingewikkeld dan het lijkt.
Twijfel je nog? Begin volgend seizoen dan gewoon met één klein bedje. Combineer wat kleuren, varieer in texturen en zet de plantjes eens wat dichter bij elkaar. Je zal ongetwijfeld merken dat je veel minder werk hebt (omdat alles dichtgroeit), veel minder onkruiddruk ervaart en de plagen wegblijven. Misschien wordt dit straks wel jouw absolute favoriete manier van tuinieren!
Wat je hierboven leest, is een compacte transcriptie van de podcast. Deze tekst bevat de hoofdpunten van de opname, maar is altijd beknopter dan het origineel. Wil je het volledige verhaal, met alle details, dan kan je best de opname bovenaan beluisteren!
Wil je het in je auto, tijdens het sporten of tuinieren beluisteren, dan is het misschien handig om dit via mijn Youtube-kanaal te doen: Je Eigen Perfecte Tuin. Je kan ook terecht op Spotify, Deezer en Apple Podcast
Geef een reactie